Author	วีระศักดิ์ จารุโณปถัมภ์
Title	สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิวาชการวิเคราะห์และตีความหมายเชิงมานุษยวิทยา / วีระศักดิ์ จารุโณปถัมภ์ = The symbol of Pra Syamadevadhiraj an anthropological analysis and interpretation / Verasak Jarunopatam
Imprint	2544
Connect to	http://cuir.car.chula.ac.th/handle/123456789/23680
Descript	ก-ญ, 250 แผ่น : ภาพประกอบ

พระสยามเทวาธิราชนั้นเชื่อกันว่าเป็นเทพที่ให้ความคุ้มครองแก่ประเทศไทยมาตั้งแต่สมัยโบราณแล้ว แต่เพิ่งจะสร้างเป็นองค์ขึ้น ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนี้เอง ด้วยทรงเชื่อว่าการที่เมืองไทยเรานี้มีเหตุการณ์ที่เกือบจะต้องเสียอิสรภาพมาหลายต่อหลายครั้งแล้ว แต่เผอิญให้มีเหตุรอดพ้นได้เสมอมา เสมือนจะมีเทพยดาองค์ใดองค์หนึ่งที่คอยพิทักษ์รักษาอยู่ จึงสมควรจะทำรูปเทพพระองค์นั้นขึ้นไว้สักการบูชา จึงโปรดให้พระองค์เจ้าประดิษฐวรการ นายช่างเอกกรมช่างสิบหมู่ ปั้นหล่อเทวรูปสัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชขึ้น แล้วโปรดให้อัญเชิญไปประดิษฐานไว้ที่พระที่นั่งทรงธรรม ภายหลังต่อมาพระที่นั่งทรงธรรมถูกรื้อลงหมดเพราะโทรมมากเหลือกำลังที่จะรักษาไว้ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงโปรดให้อัญเชิญเทวรูปสัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชไปประดิษฐานที่พระที่นั่งไพศาลทักษิณในพระบรมมหาราชวังจนถึงปัจจุบัน พระราชพิธีบวงสรวงพระสยามเทวาธิราชเป็นพระราชพิธีที่สืบเนื่องมากจากพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีน เพราะในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระราชปรารภว่าชาวจีนนำของมาถวายในเทศกาลตรุษจีนเป็นจำนวนมากมายจนของเหลือ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีการพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีนขึ้น ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงสร้างพระสยามเทาวธิราชขึ้นแล้วนั้นก็โปรดให้อัญเชิญพระสยามเทวาธิราชไปร่วมตั้งสังเวยในการพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีนด้วย ต่อมาเมื่อพระองค์ทรงโปรดให้มีพระราชพิธีสังเวยเทวดา สมโภชเครื่อง เลี้ยงโต๊ะปีใหม่ขึ้น ทำนองเดียวกับการพระราชกุศลเลี้ยงพระตรุษจีนในวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 5 ก็โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระสยามเทวาธิราชออกร่วมบวงสรวงในพระราชพิธีดังกล่าวด้วย ดังนั้นพระราชพิธีบวงสรวงพระสยามเทวาธิราชในปัจจุบันจึงกระทำในวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 5 ตามประเพณีนิยมว่าเป็นวันขึ้นปีใหม่ทางจันทรคติของไทยแต่เดิม โดยอนุวัติตามโบราณราชประเพณีที่มีมาตั้งแต่ครั้งรัชกาลที่ 4 และรัชกาลต่อๆ มา
สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชนั้นประกอบไปด้วยสองส่วนคือความคิดความเชื่อเกี่ยวกับพระสยามเทวาธิราช และเทวรูปสัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราช ทั้งสองส่วนเป็นองค์ประกอบของกันและกันที่จะทำให้สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชมีความสมบูรณ์ สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชมีลักษณะเด่น 3 ประการคือ 1. สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชเกิดจากการนำเอาเหตุผลกับความเชื่อมาผนวกเข้าด้วยกันหรือทำให้เป็นเรื่องเดียวกันกล่าวคือ เป็นการนำเอาเรื่องอิสรภาพและความรอดของประเทศชาติและสังคมไทยมาผนวกเข้ากับความคิดความเชื่อเรื่องพระสยามเทวาธิราชเทวดาใหญ่รักษาแผ่นดินไทย สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชด้านหนึ่ง จึงสร้างบรรยากาศทางอารมณ์และความรู้สึกให้กับสังคมไทย ว่าได้รับความปลอดภัยและอยู่เย็นเป็นสุขจากการปกปักรักษาของพระสยามเทวาธิราชเทวดาใหญ่รักษาแผ่นดินไทยและอีกด้านหนึ่งให้คำอธิบายโลกทัศน์ชุดหนึ่งว่าปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นและสั่นคลอนต่ออิสรภาพและความอยู่รอดของประเทศชาติและสังคมไทย จะปลาสนาการไปด้วยอำนาจและพระบารมีแห่งพระสยามเทวาธิราชเทวดาใหญ่รักษาแผ่นดิน 2. สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชมีแบบแผนบางอย่างของการเกิดและการดำรงอยู่ในสังคมกล่าวคือ สัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชเกิดมาจากความเชื่อของรัชกาลที่ 4 ในเรื่องเทวดาใหญ่รักษาแผ่นดินไทยหรือเทพารักษ์รักษาประเทศชาติและสังคมไทย ความคิดความเชื่อดังกล่าวดำรงอยู่ได้อย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบันด้วยพิธีบวงสรวงประจำวัน พระราชพิธีบวงสรวงประจำปี และพระราชพิธีบวงสรวงในวโรกาสพิเศษอื่นๆ ดังนั้นปฏิสัมพันธ์ระหว่างสัญลักษณ์พระสยามเทวาธิราชกับสังคมจึงมีความเกี่ยวข้องและเกี่ยวเนื่องกันอยู่ตลอดเวลา และ 3.พิธีบวงสรวงประจำวัน พระราชพิธีบวงสรวงประจำปี และพระราชพิธีบวงสรวงในวโรกาสพิเศษอื่นๆ เป็นแบบแผนพิธีกรรมที่เป็นตัวสร้างการยอมรับเห็นคล้อยตามตามและก่อให้เกิดความเชื่อถือศรัทธาในพระสยามเทวาธิราชทั้งสิ้น ซึ่งพิธีกรรมทั้งหมดเน้นการสร้างความเชื่อถือศรัทธาในพระสยามเทวาธิราชโดยใช้ความศักดิ์สิทธิ์แห่งพระราชพิธีสถานที่ประกอบพิธีและองค์ประธานในพิธีเป็นที่ตั้ง
The belief that Pra Syamadevadhiraj is the God Guardian of Thailand existed in the past, but it was built into an image in the reign of King Rama 4. He believed that there must be a God Guardian to protect an enable Thailand to overcome many risks without loosing freedom. The King assigned Pra Ong Chao Praditworrakarn to create the image of Pra Syamadevadhiraj and install in Song Dhamma Hall. After Song Dhamma Hall was pulled down, King Rama 5 invited the image of Pra Syamadevadhiraj to Pisal Hall and remains there to the present. The homage – praying ceremony of Pra Syamadevadhiraj Chinese offered many thing on Chinese New Year celebration and suggested adding offering a meal to is related to the Chinese New Year celebration. King Rama 3 Proclaimed that the priests. Later King Rama 4 propitiated Pra Syamadevadhiraj by giving offerings on Chinese New Year celebration and on the first waxing moon of the fifth month which is Thai New Year calculated according to ancient Thai lunar system. The symbol of Pra Syamadevadhiraj consists of two parts which are the belief of Pra Syamadevadhiraj and the image of Pra Syamadevadhiraj. Both components make the symbol Pra Syamadevadhiraj complete. The symbol of Pra Syamadevadhiraj has noticeable characteristic. First, the symbol of Pra Syamadevadhiraj originates from the belief in national freedom and survival combines with the belief of Pra Syamadevadhiraj as the God Guardian of Thailand. The symbol of Pra Syamadevadhiraj creates emotional and sensuous atmosphere in Thai society where national security and peace are under the protection of Pra Syamadevadhiraj. At the same time, national security and peace of Thailand vanished through the power and virtue of Pra Syamadevadhiraj. Second, the symbol of Pra Syamadevadhiraj represent birth and continuity of society, the symbol of God Guardian protecting the nation and society. This belief survives until the present by daily and yearly homage-praying ceremonies confirmine continuous relationship between Pra Syamadevadhiraj and Thai society. Third, this daily and yearly of the homage–praying ceremonies and on special occasion are sacred royal rituals which reconfirm continuity of faith in the symbol of Pra Syamadevadhiraj.